Yirmilik Diş İltihabı (Perikoronit) Belirtileri Nelerdir?

Perikoronit belirtileri arasında diş çevresindeki dişetinde kızarıklık, ödem ve ağrı, dişeti kapişonu altından irin (püy) gelmesi, kötü tat, ısırma/çiğneme sırasında artan ağrı, ağız açmada güçlük, yutkunma ağrısı ve ileri vakalarda yüz bölgesinde şişlik ile ateş yer alır.

Yirmilik Diş Çekimi Sonrası Süreç Nasıl İşler?

Çekim sonrası ilk 48–72 saatte ağrı, şişlik ve ağız açmada kısıtlılık beklenir. Yumuşak doku iyileşmesi 1–2 hafta sürerken kemik iyileşmesi birkaç ay devam eder. İlk 24 saat tükürmemek, tamponu 30-45 dk ısırmak, sigara ve pipet kullanmamak, soğuk kompres uygulamak ve ağız hijyenine dikkat etmek iyileşme için kritik önem taşır.

Yirmilik Diş Ağrısı Nasıl Anlaşılır, Ne Zaman Çekilmeli?

Q: Yirmilik Diş Ağrısı Nasıl Anlaşılır?

Yirmilik diş ağrısı tipik olarak ağzın en arka bölgesinde hissedilir; kulağa, şakağa, boyuna veya çene altına yayılabilir. Ağzın en arka kısmında zonklayıcı/sızlayıcı ağrı, dişeti bölgesinde şişlik, kızarıklık, dokunmakla hassasiyet, ağız açmada kısıtlılık (trismus), kötü tat/ağız kokusu ve yutkunma güçlüğü başlıca belirtileridir.

Q: Yirmilik Diş Çekilmezse Ne Olur? Ne Zaman Çekilmeli?

Sorunlu yirmilik dişler çekilmediğinde tekrarlayan perikoronit enfeksiyonları, komşu dişlerde çürük ve kök rezorpsiyonu, periodontal kemik kaybı, kist veya tümör oluşumu gibi komplikasyonlara yol açabilir. Restore edilemeyen çürükler, şiddetli perikoronit atakları, apse, kist/tümör mevcudiyeti durumunda dişin çekilmesi önerilmektedir.

Yirmilik dişler (üçüncü büyük azı dişleri), ağız içinde en son süren daimi dişlerdir ve genellikle 18–24 yaşları arasında sürer [4]. Modern insanda çene boyutlarının küçülmesi nedeniyle bu dişler çoğu zaman sürmek için yeterli alan bulamaz. Tamamen veya kısmen kemik ya da dişeti içinde kalan dişler gömülü diş olarak tanımlanır.

Dünya genelindeki çalışmaları bir araya getiren bir meta-analizde, bireylerin yaklaşık %24’ünde en az bir gömülü yirmilik diş bulunduğu saptanmıştır [1]. Gömülülük alt çenede üst çeneye göre daha sık görülür ve en yaygın konum dişin öne doğru eğik olduğu mezyoanguler pozisyondur [1, 2]. Gömülü veya yarı sürmüş yirmilik dişler ağrı, enfeksiyon, çürük ve komşu dişlerde hasar gibi pek çok klinik tabloya zemin hazırlayabilir [3, 4]. Bu yazıda yirmilik diş ağrısının nasıl tanınacağı, ilişkili komplikasyonlar ve çekim endikasyonları güncel literatür ışığında ele alınmaktadır.

Yirmilik Diş Ağrısı Nasıl Anlaşılır?

Yirmilik diş ağrısı tipik olarak ağzın en arka bölgesinde, alt veya üst çenenin son dişinin bulunduğu alanda hissedilir. Ağrı çoğu zaman bu bölgeyle sınırlı kalmaz; kulağa, şakağa, boyuna veya çenenin alt kenarına yayılabilir. Bu nedenle hastalar zaman zaman ağrıyı kulak ya da boğaz kaynaklı sanabilir [3].
Yirmilik diş kaynaklı ağrıyı düşündüren başlıca bulgular şunlardır:

Ağzın en arka kısmında zonklayıcı veya sızlayıcı ağrı
Dişeti bölgesinde şişlik, kızarıklık ve dokunmakla hassasiyet
Ağız açmada kısıtlılık (trismus) ve çiğneme sırasında ağrı
Ağızda kötü tat veya ağız kokusu
Yutkunma güçlüğü ve çene altında lenf nodu hassasiyeti

Kesin tanı klinik muayene ve panoramik radyografi ile konur. Gerekli durumlarda dişin kök yapısı ve alt çene siniri (n. alveolaris inferior) ile ilişkisini değerlendirmek için konik ışınlı bilgisayarlı tomografiden (KIBT) yararlanılır [7].

Yirmilik Diş Ağrısı Kaç Gün Sürer?

Ağrının süresi altta yatan nedene göre değişir. Diş sürmesine bağlı hafif ağrılar genellikle birkaç gün ile bir hafta arasında azalabilir; ancak süreç aralıklarla tekrarlayabilir. Enfeksiyon kaynaklı ağrılar ise tedavi edilmediğinde günlerce sürebilir ve şiddetlenebilir [3].
Ağrı kesiciler veya antibiyotikler semptomları geçici olarak hafifletebilir; fakat nedeni ortadan kaldırmaz. Belirtiler devam ettiğinde dişin çekimi önerilmektedir [3]. Ağrının iki–üç günden uzun sürmesi, şişliğin artması, ateş ya da ağız açmada belirgin kısıtlılık gelişmesi durumunda vakit kaybetmeden bir diş hekimine başvurulmalıdır.

Yirmilik Diş İltihabı (Perikoronit) Belirtileri

Yarı sürmüş yirmilik dişlerde en sık karşılaşılan sorun perikoronittir ve alt yirmilik diş çekiminin en yaygın nedenidir [3]. Dişin üzerini kısmen örten dişeti kapişonu (operkulum) altında yiyecek artıkları ve bakteriler birikir. Bu alan fırçalamayla temizlenemediği için yumuşak doku iltihabı gelişir.
Perikoronitin klinik belirtileri:

Dişin çevresindeki dişetinde kızarıklık, ödem ve ağrı
Kapişon altından irin (püy) gelmesi ve kötü tat
Karşı çenedeki dişin iltihaplı dokuya basmasıyla artan ağrı
Ağız açmada güçlük ve yutkunma sırasında ağrı
İleri vakalarda yüzde şişlik, ateş ve halsizlik

Tedavi edilmeyen perikoronit çevre dokulara yayılarak apse ve yüz-boyun bölgesinde ciddi yumuşak doku enfeksiyonlarına neden olabilir [3]. Akut dönemde bölgenin antiseptik solüsyonlarla irrigasyonu, gerektiğinde antibiyotik ve analjezik tedavisi uygulanır. Kronik ve tekrarlayan perikoronitte tercih edilen tedavi dişin erken dönemde çekilmesidir [3].

Yirmilik Diş Çürümesi

Yirmilik dişler ağzın en arka bölgesinde yer aldıkları için diş fırçası ve diş ipiyle temizlenmesi en zor dişlerdir. Bu durum hem yirmilik dişin kendisinde hem de hemen önündeki ikinci büyük azı dişinde çürük riskini artırır [4].
Özellikle yatay veya mezyoanguler konumdaki gömülü yirmilik dişler, ikinci azı dişinin arka yüzeyiyle temas ederek temizlenemeyen bir yiyecek tutulma alanı oluşturur. Bu bölgede gelişen çürükler çoğu zaman uzun süre belirti vermez ve ancak radyografik incelemede fark edilir. Tekrarlayan perikoronitin tedavi edilmemesi de komşu ikinci azı dişinde çürük ve apse gelişimine yol açabilir [3].
Yirmilik dişte gelişen çürüklerin restorasyonu, erişim güçlüğü ve dişin fonksiyonel öneminin sınırlı olması nedeniyle her zaman tercih edilmez. Restore edilemeyen çürük, uluslararası kılavuzlarda çekim endikasyonları arasında yer almaktadır [4].

Yirmilik Diş Çekilmezse Ne Olur? Ne Zaman Çekilmeli?

Her yirmilik dişin çekilmesi gerekmez. Tamamen sürmüş, karşıt dişle uyumlu çalışan, temizlenebilen ve sağlıklı yirmilik dişler ağızda kalabilir. İngiltere Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmeliyet Enstitüsü (NICE), patoloji içermeyen gömülü yirmilik dişlerin rutin olarak profilaktik çekiminin bırakılmasını önermektedir [4]. Güncel Cochrane derlemesi de belirtisiz ve hastalıksız gömülü yirmilik dişlerin çekilmesi ya da yerinde bırakılması konusunda karar vermeye yetecek kanıt bulunmadığını bildirmektedir [5]. Bu nedenle belirti vermeyen gömülü dişlerde düzenli klinik ve radyografik takip öne çıkmaktadır.
Bununla birlikte, sorunlu bir yirmilik diş çekilmediğinde şu komplikasyonlar gelişebilir [3, 4]:

Tekrarlayan perikoronit ve yüz-boyun bölgesine yayılan enfeksiyonlar
Komşu ikinci azı dişinde çürük ve kök rezorpsiyonu
Bölgede periodontal cep oluşumu ve kemik kaybı
Gömülü diş çevresinde kist ve nadiren tümör oluşumu

NICE kılavuzunda sayılan başlıca çekim endikasyonları; restore edilemeyen çürük, tedavi edilemeyen pulpa veya periapikal patoloji, selülit, apse ve osteomiyelit, dişte veya komşu dişte rezorpsiyon, diş kırığı, kist veya tümör gibi folikül hastalıkları ve dişin cerrahi bir girişim alanında yer almasıdır [4]. Aynı kılavuza göre ilk perikoronit atağı, çok şiddetli olmadıkça tek başına çekim endikasyonu sayılmamaktadır; şiddetli veya tekrarlayan ataklar ise çekim gerekçesidir [4].
Çekim zamanlaması açısından genç erişkin dönem avantajlıdır. İleri yaşta yapılan cerrahi çekimlerde postoperatif komplikasyon, ağrı ve rahatsızlık riskinin arttığı bildirilmektedir [5].

Yirmilik Diş Çekimi Sonrası Süreç

Yirmilik diş çekimi lokal anestezi altında, çoğu zaman cerrahi yöntemle gerçekleştirilir; dişeti kaldırılır, gerektiğinde kemik uzaklaştırılır ve diş parçalanarak çıkarılır [7]. İyileşme süreci hastanın yaşına, dişin konumuna ve cerrahinin kapsamına göre farklılık gösterir.
İlk 48–72 saatte ağrı, şişlik ve ağız açmada kısıtlılık beklenen bulgulardır. Şişlik genellikle ikinci–üçüncü günde en üst düzeye ulaşır ve ardından azalır. Yumuşak doku iyileşmesi büyük ölçüde 1–2 hafta içinde tamamlanırken kemik iyileşmesi birkaç ay sürer [7].

Çekim sonrası hastalara önerilen başlıca kurallar:

Tampon 30–45 dakika sıkıca ısırılmalı, ilk 24 saat tükürmekten ve gargara yapmaktan kaçınılmalıdır.
İlk gün aralıklarla yüze soğuk uygulama yapılmalıdır.
İlk günlerde yumuşak ve ılık gıdalar tercih edilmeli, çekim tarafıyla çiğneme yapılmamalıdır.
Sigara ve pipetle sıvı içmekten kaçınılmalıdır; bu durum pıhtının yerinden çıkma riskini artırır.
Reçete edilen ağrı kesici ve antibiyotikler hekimin önerdiği şekilde kullanılmalıdır.
24 saat sonra ağız hijyenine dikkatle devam edilmeli, ılık tuzlu su ile hafif çalkalama yapılabilir.

Çekimden sonraki ilk üç gün içinde azalmak yerine şiddetlenen ve kulağa yayılabilen ağrı, alveolar osteit (kuru soket) belirtisi olabilir. Bu tablo, çekim boşluğundaki kan pıhtısının kısmen veya tamamen dağılmasıyla ilişkilidir ve alt yirmilik diş çekimlerinden sonra %1 ile %37,5 arasında değişen sıklıkta bildirilmiştir [6]. Sigara kullanımı ve cerrahi travma riski artıran faktörler arasındadır [6]. Bunun yanı sıra artan şişlik, ateş, durdurulamayan kanama ya da dudak ve dilde uzun süreli uyuşukluk gelişmesi halinde hekime başvurulmalıdır.

Yirmilik diş ağrısı çoğu zaman yarı sürmüş veya gömülü dişlere bağlı perikoronit, çürük ya da komşu diş problemlerinin habercisidir. Ağrı kesicilerle geçici rahatlama sağlansa da altta yatan nedenin tedavi edilmemesi tablonun tekrarlamasına ve komplikasyonlara yol açabilir. Yirmilik dişin çekilip çekilmeyeceği kararı; klinik muayene, radyografik değerlendirme ve hastaya özgü risk faktörleri birlikte değerlendirilerek hekim tarafından verilmelidir. Ağzın arka bölgesinde ağrı, şişlik veya ağız açmada kısıtlılık fark eden bireylerin bir ağız, diş ve çene cerrahisi uzmanına başvurması önerilir.

Kaynaklar

Carter K, Worthington S. Predictors of third molar impaction: a systematic review and meta-analysis. J Dent Res. 2016;95(3):267–276. doi:10.1177/0022034515615857
Pinto AC, Francisco H, Marques D, Martins JNR, Caramês J. Worldwide prevalence and demographic predictors of impacted third molars—systematic review with meta-analysis. J Clin Med. 2024;13(24):7533. doi:10.3390/jcm13247533
Renton T, Wilson NHF. Problems with erupting wisdom teeth: signs, symptoms, and management. Br J Gen Pract. 2016;66(649):e606–e608.
National Institute for Clinical Excellence (NICE). Guidance on the extraction of wisdom teeth. Technology Appraisal Guidance TA1. London: NICE; 2000. https://www.nice.org.uk/guidance/ta1
Ghaeminia H, Nienhuijs MEL, Toedtling V, Perry J, Tummers M, Hoppenreijs TJM, Van der Sanden WJM, Mettes TG. Surgical removal versus retention for the management of asymptomatic disease-free impacted wisdom teeth. Cochrane Database Syst Rev. 2020;5(5):CD003879. doi:10.1002/14651858.CD003879.pub5
Kolokythas A, Olech E, Miloro M. Alveolar osteitis: a comprehensive review of concepts and controversies. Int J Dent. 2010;2010:249073. doi:10.1155/2010/249073
Hupp JR, Ellis E, Tucker MR. Contemporary Oral and Maxillofacial Surgery. 7th ed. Philadelphia: Elsevier; 2019.